GÜNCEL BURSA BURSASPOR EKONOMİ DÜNYA MAGAZİN YAŞAM SAĞLIK KÜLTÜR-SANAT SPOR TEKNOLOJİ COVİD-19
Bursa
Parçalı Bulutlu
DOLAR 0
EURO 0
ALTIN 0
BİST

NOT DEFTERİ: Bursa’nın rüya gibi ortak girişim dönemi

10 Ekim 2020 Cumartesi, 18:41

Günümüzde sayıları yirmiyi bulan organize sanayi bölgeleri, on binlerce çalışanı ile Bursa, eskisi kadar olmasa da adını “sanayi kenti” olarak yazdırabilecek konuma sahip. Oysa bu birikim, 1960-70 yılları arasında, ekonomik ve sosyal krizleri aşabilmek için adı konmayan bir “ortak girişim” furyası sonrası kazanılmıştı. Bursa’nın bu örnek dönemini, yaklaşık 10 yıl önce Olay TV’de “Bursa Ortak, Türkiye Pazar” adıyla belgesele dönüştürmüştüm. Bu hafta Not Defteri’mi bu örnek için sizlere açıyorum.

ÖZEL GİRİŞİM VE DP DÖNEMİ 

Çok partili yaşamın başladığı 1946 sonrası ve özellikle 1950 seçimlerinin ardından, Bursa’da dokuma alanında küçük ölçekli işletmeler kuruldu.

Bu dönemde genellikle floş ipliği ithalatı ve bunun sonucu fantezi kumaş imalatı öne çıktı. Tekstilin yanı sıra oto yan sanayinin çekirdeğini oluşturacak atölyeler de kurulmaya başladı o tarihlerde...

Demokrat Parti'nin iktidar olduğu 1950-60 döneminde, Merinos ve Sunğipek'in kapasiteleri artırılırken, özel sektör tekstil alanında teşvikler alarak yeni işyerleri açmıştı. Bu gelişmelere karşın en önemli iş yeri 3 bin çalışanı ile Merinos Fabrikası’ydı. 1955 yılında kurulan SKT oto yağ keçeleri ve yedek parça işletmesi ile 1961'de hizmete giren Coşkunöz, bu alandaki ilk büyük kurumlar olarak dikkati çekti.

Coşkunöz milli kasanın yerine ilk kez profil karoser yaparak, Türkiye için bir ilke imza atıyordu. Planlı kalkınmanın gereği ve İstanbul'un yükünün hafifletilmesi gibi amaçlarla, 9 bölge pilot olarak ele alınıp incelenirken, Bursa en uygun yer olarak öngörüldü.

Bu bağlamda 7 Temmuz 1962 tarihinde Maliye Bakanlığı, Bursa Ticaret ve Sanayi Odası ile Uluslararası Kalkınma Örgütü arasında imzalanan anlaşmayla Bursa’da Pilot Sanayi Bölgesi resmen kuruluyordu.

1964'te hizmete giren Koç Holding’e bağlı Aygaz dolum tesisleri, Organize Sanayi Bölgesi’nin ilk kuruluşuydu. Uzun süreden beri suskun olan Bursalı girişimci için Pilot Sanayi Bölgesi motive unsuruydu… Çünkü 1958’den itibaren yaşanan olumsuzluklar Bursalı’yı ve özellikle girişimciyi güçsüz bırakmıştı. Söz konusu yıl içinde devalüasyonla birlikte Kapalı Çarşı yangınını yaşayan Bursa, 1960 İhtilali ile daha bir sarsılmıştı…

İİLK ÖRNEK SİFAŞ

Pilot Sanayi Bölgesi uygulamasıyla, atölyeden fabrikaya geçen Bursalı müteşebbisler, bu kez güçlerini birleştirerek, farklı bir yöntemle çok ortaklı şirketlerin kuruluşuna imza attılar.

Pilot sanayi Bölgesi’ndeki ilk kuruluş olan Aygaz ile birlikte aynı yıl hizmete giren sentetik iplik fabrikası Sifaş, bu yöntemle hizmete giren ilk kuruluştu.

Bursa-İstanbul ortaklığıyla kurulan şirketin yöneticileri ilk iş olarak Avrupa’da araştırma yaptılar. Sifaş’ın yapısı çok uluslu özellik de taşırken, çok ortaklı yerine, ikiden fazla ortaklı demek daha yerinde olacaktı… Ortak sayısı giderek artan Sifaş, dönem sonunda yüksek oranlı kar payı dağıtıyordu… O dönemde menkul kıymetler borsası oluşmadığı için bu yöntem çok anlamlıydı…

Sifaş’ın ardından, 14 Temmuz 1966 günü aynı yöntemle kurulan Bursa Çimento AŞ. acil bir ihtiyaçtan doğmuştu.

Bursa’nın önde gelen sanayici ve tüccarları da, bu yeni oluşumdan uzak kalmamıştı… Ve bu ünlü isimler ortak girişim ruhunu bozmamak adına özveriyle hareket etmişti.

KAR PAYI DAĞITAN BURSA ÇİMENTO 

Bursa Çimento Fabrikası ortaklarına her yıl kâr payı dağıtıyordu. Altmışlı yılların başında, Bursa'daki 4 devlet fabrikasının katma değer payı yüzde 53, istihdam oranı da yüzde 46'ıydı.

Pilot Sanayi Bölgesi'nin kuruluşu ve işler hale gelişi bu dengeyi özel sektör lehine değiştiriyordu.

Altmışların sonunda otomotiv sektörü de Bursa'yı seçiyordu. 27 Ağustos 1966 tarihinde kurulan Karsan, Koç Holding'in desteklediği bir kuruluştu ama, Bursalı küçük esnaf ve sanatkarın birlikteliğinden doğmuştu.

Otoyol firmasının işbirliği ile üretime geçebilen ve 1968 yılında ilk otobüsü üreten Karsan, sermaye ve ortak sayısıyla dikkati çekiyordu.

Buna karşın temettü dağıtımı istenilen biçimde gerçekleşemiyordu. Sürekli yatırım halinde olan Karsan, yıllar geçtikçe küçük ortaklarını kaybediyordu…

onunda hisseler tek elde toplanmaya mahkum oluyordu.

Sifaş’taki naylon iplik üretiminin ardından, sentetik özelliği taşıyan polyester elde etmek üzere Polyen isimli bir fabrika  kuruldu…

Daha önce kurulan çok ortaklı şirketler gibi bu fabrikanın temeline harç koyan, tanınmış çok sayıda iş adamı vardı. İlk yıllar bu yeni şirket için pek de parlak geçmedi… Kendini kabul ettirdikten sonra benzerleri gibi ortaklarına temettü dağıtan Polyen, üretimi ve yönetim biçimiyle Türkiye’nin dev holdinglerine örnek bile olmuştu.

Çok ortaklı şirketler, kentin ekonomik yapısına olumlu katkı yaparken gazozun başkenti Bursa’da meyve suyu üretmek için kentin önde gelen isimleri bir araya geldi. Aroma adı verilen bu kuruluş, Konservecilik Araştırma Enstitüsü’nün ürünlerinden esinlenen bir grup işadamının heyecanından doğmuştu.

Yüzün üzerindeki hissedarla kurulan Aroma’ya sektörü hiç bilmeyen kesimlerden bile ortaklık talebi geliyordu.

1980 yılına kadar yurt içi ve dışındaki pazarlara ürünlerini rahatlıkla satabilen Aroma’nın yönetimi, hemen her yıl ortaklarına kar payı dağıtabilmişti.

Olumlu sayılabilecek bu gelişme zaman içinde payların tek elde toplanmasına da yol açmıştı… Çok ortaklı yapı için istenmeyen son yaklaşmıştı.

Farklı sektörlerde ortak girişimin yaşandığı o dönemde, Karsan’ın ardından Maysan kuruldu. Maysan da çok ortaklı kurumların tipik örneklerinden biri olarak 7 yıl varlığını sürdürebildi.

Takvimler 27 Ocak 1970’i gösterdiğinde Bursalı sanayici, iş adamı, esnaf ve bir kısım halk bir araya geliyor ve Çemtaş’ın doğuşuna imza atıyordu. 63 kurucu ortakla yola çıkan Çemtaş, ark ocaklı vasıflı çelik üretti…

Türkiye sanayisi içindeki ağırlığını iyice hissettiren Çemtaş, bir dönem çok ortaklı vasfını yitirdi ama bir süre sonra kuruluştaki yapısına geri döndü.

BURSA HAVAYOLLARI KURULUYOR  

Bazı kaynaklara göre bu tür bir ortaklık, Türkiye’nin ilk sivil havacılık şirketi olarak Bursa’da ortaya çıkmıştı. 1977 yılında kurulan Bursa Sivil Havayolları Anonim Şirketi’nin ortakları arasında İl Özel İdaresi, BTSO ve bazı özel şirketler vardı.

1984 yılında, Sönmez Holding, Bursa Havayolları'na ait olan 2 uçağı satın alarak, Sönmez Havayolları'nı kurdu ve çok ortaklı yaşam sona erdi.

Bu örnek şirketlerin ilk vasfını yitirmesinin ardından yıllar geçti ve Bursa yine bir sanayi kenti…

Ortak girişim ruhu başka bir kimliğe bürünmüş durumda.

“Bugün böyle bir örnek yaşanabilir mi?” sorusu da gerçekliğini koruyor.

 

 

.

 

Yorum Yapın

Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!


İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Yazarın Diğer Yazıları

Eski Türkiye ve Demirel...

İşçi virüsü Kod 29!

Ders niteliğinde yenilgi!

Hastane önünde futbol sahası!

 NOT DEFTERİ: Bursa ve şaka gibi iki seçim öyküsü…  

Çukur Kahve çalkalanıyor!

Geçmişten bir hukuk öyküsü!

Acaba?..

Büyük ikramiye kime vurdu?

Önce oto, sonra uzay gerisi kolay!

NOT DEFTERİ: Bursa’nın Mahfeli…

Bu sahaya üç puan az!

Askerî (!) ücret ve yeni yıl beklentileri

Çabuk ol!..

Kötü oynarken kazanmak…

Olay TV olayı... Kovboy filmi koyuverin!

NOT DEFTERİ: Bugün 27 Aralık…

Koltuk sevdası…

Haydi çocuklar aşıya ama…

Yerel siyasetin önemi kaldı mı?

Piyangooo…

Üç değerinde bir puan

NOT DEFTERİ: İki kent ve bir adam

Bütçe ile aranız nasıl?

Mağdurlar mağrur olunca!..

Rüya gibi biri futbol gecesi

Arada hukuk var, dikkat edelim!

Parasızlık da bir salgın!

Ne olacak Bursaspor’un hali!

NOT DEFTERİ: Üç lider, üç kader ve üç Bursa…

217 ve 216 size ne ifade eder?

Sporun siyaseti!  

Can suyu değerinde üç puan

Salgın, duygu ve kaygı…

Sessizliğin sesi!

NOT DEFTERİ: Türkiye’de ilk  aşı üretimi ve Hıfzısıhha

Yenilgi çabuk geldi ama ağır oldu

Kapadokya’da pişer de Uludağ’a düşer mi?

Kapanıyoo…

Kapanma…

Futbolda umutsuzluğa yer yok…

Özallı özel yıllar ve 29 Kasım freni

Dert 'katar… katar…'

Muhalefet; seçim, iktidar; geçin…

Form  ve reform!

24 Kasım ve Başöğretmen

Keşke penaltı ile olmasaydı…

NOT DEFTERİ: ABD ve Türkiye’deki Barış Gönüllüleri!

Maksat dostlar alışverişte görsün!

Para; varlığı dert yokluğu yara!

Kanal, eleştiri, kamu kaynağı ve Bursa!..

Acıpayam ve acı bir salgın itirafı

Acı reçeteli reform ve Berat Bey’in gücü!

NOT DEFTERİ: Atatürk, katafalk ve Bruno Taut

Hayrettin Çakmak’la…

Çukur Kahve deprem diyor!..

Naci abi ve Yeni Türkiye!..

Bugün 10 Kasım…

Bu çocuklar heyecan veriyor

NOT DEFTERİ: 1855 Bursa depreminde neler yaşandı?

Suçuna ağlayarak sevinen bir millet!..

Tek suçlu var o da ahlâk…

Deprem bugün İzmir’de yarın...

Ali ve saz arkadaşları…

NOT DEFTERİ: Cumhuriyet’in ipuçları Bursa’da mı verilmişti?

Gölyazı Barış Antlaşması!

Dik dur eğilme, Cumhuriyet seninle…

Futbol bu, kaderden kaçılmaz!