GÜNCEL BURSA BURSASPOR EKONOMİ DÜNYA MAGAZİN YAŞAM SAĞLIK KÜLTÜR-SANAT SPOR TEKNOLOJİ COVİD-19
Bursa
3.02°
Açık
DOLAR 9.49
EURO 11.04
ALTIN 548.03
BİST 1.519

Türk Tayyare Cemiyeti ve Bursa

5 Ağustos 2021 Perşembe , 13:52

Nedeni küresel ısınma olarak belirtilen ve ülkemizin en değerli ormanları ile aynı bölgede yaşayanların varlıklarını yok eden yangınlar için kamuoyunda çok sert tartışmalar yaşandı. Üstelik bu tartışmaların odak noktasında da, Cumhuriyet’in sembol değerlerinden Türk Hava Kurumu (THK) yer aldı.


Konuyu hemen herkes ezbere biliyor şu günlerde… Özellikle muhalefetin sert cümleler ile sorduğu soru “Neden hangarda yatan THK uçakları kullanılmadı?” sorusu, yangından dolayı ölçülemeyecek kıymetteki maddi, manevi kaynakların yok olmasının neredeyse önüne geçecekti.


Buradan hareket ile yıllar önce bu tarihi değerli ve de sembol kurum hakkında yaptığım çalışmanın bir bölümünü paylaşarak, THK nedir sorusunun yanıtını ve o dönemde Bursa’nın bu kuruma verdiği önemi anlatmak istiyorum.

Bursa’nın uçak yarışı
Birinci Genel Harp ve onu izleyen Kurtuluş Savaşı, Mustafa Kemal’e bir gerçeği göstermişti… O da o sihirli cümleyi bunun için sarf etmişti: 
“İstikbal göklerdedir…”

Ulu önder bu amacı gerçekleştirmek için, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanından hemen sonra talimat vererek 16 Şubat 1925 tarihinde Türk Tayyare Cemiyeti adıyla bir dernek kurulmasını sağladı.
Türk Tayyare Cemiyeti, havacılık sanayini oluşturmak, askeri, sivil, sportif havacılığın gelişmesini sağlamak temeli üzerine oturtulmuştu. Bir anlamda Türkiye’nin Havacılık Federasyonu sayılırdı. 5 ağustos 1925’te kamu yararına dernek olarak ilan edildi.



Bu yapılanma bir anda yurt geneline yayıldı. Bursa aynı yıl, Türkkuşu’nun şubesini kurdu ve faaliyete geçti. Bursa merkezde toplanan yardımlarla 1926 yılında bir uçak alındı ve adına “Yeşil Bursa”  denildi. O yıllarda cemiyetin şube sayısı üç yüzü bulmuştu.



Bursa merkezdeki ilk adım ilçeleri de tetikledi… Şeker kralı olarak da bilinen iş adamı Hayri İpar 1928 yılında Mudanya ismi verilen uçağı satın aldı ve bağışladı. Türk Hava Kurumu da İpar’a murassa(iftihar) madalyası verdi.



Mudanya’nın dışında İnegöl, Karacabey, Mustafakemalpaşa, Yenişehir ve Gemlik birer, Orhaneli ise iki uçak alarak bağışta bulundu.

Tayyare Cemiyeti ya da daha sonraki adı Türk Hava Kurumu olan dernek, tüm gelirini bağış üzerine kurmuştu. Kurum, üye aidatları, fitre, zekat, kurban derisi ve pul satışı üzerinden elde ettiği kazanç ile binlerce gence havacılığı tanıttı ve öğretti… Türk Hava Kurumu, önce Ankara Akköprü atölyesinde yüzlerce planör üretti… Gençlere planör eğitimi verdi.


Zaman içinde uçak fabrikası bile kurdu… Eğitim ve sağlık alanında kullanılmak gayesiyle planör uçaklar üretti. THK Türkiye’nin ilk motor fabrikasına da imzasını attı… Binlerce paraşütçü yetiştirerek kuruluş amacını son yıllara kadar taşımaya çalıştı.
 
Tayyare Sineması
Türk Hava Kurumu, sadece savaş sanayine hizmet veren bir kuruluş değildi… Kültür ve sanata de önem veren kurum, bu arada tesisleşmeye de gitti. Türk Tayyare Cemiyeti ve sembolü Türkkuşu Bursa’da çok benimsendi… İçinde sineması da bulunan modern bir bina yapımı için 1930 yılında önce proje yarışması açıldı. Yarışmayı Arif Hikmet Koyunoğlu’nun projesi kazandı… Tayyare Cemiyeti binası 1932 yılında törenle açıldı.



Tayyare Sineması açıldığında Türkiye’de cemiyete ait İzmir ve Akhisar’da da sinema vardı… Bursa Tayyare Sineması üçüncüsü oldu. Bina ısıtma ve aydınlatma bakımından Türkiye’nin en lüks yapısı diye tanımlandı. Bir süre sonra tiyatroya da ev sahipliği yaptı. Dönemin mimari karakterini de yansıtan Tayyare Sineması, günümüzde de kültür merkezi olarak hizmet veriyor…



Tayyare Piyangosu
Bilindiği gibi, Türk Tayyare Cemiyeti, Hava Kuvvetleri’ne pilot yetiştirmesi ve uçak alınması (sonraları, uçak yapması) için birçok gelir kaynağıyla donatılmıştır. Bu kaynaklardan biri de Tayyare Piyangosu olarak bilinir. Günümüzün Milli Piyango kurumunun doğuşundaki oluşumdur. Tayyare Cemiyeti'ne nakit piyangosu tekelini veren 9 Ocak 1926 tarihli kanunun ikinci maddesi, bilet ve ikramiyelerden elde edilen kazançtan, belediye vergileri ve damga resmi alınmamasını öngörüyordu. Buna karşın ilk çekilişlerde Tayyare Cemiyeti ödüllerden yüzde 10 kesinti yapmaktaydı. 14 Mayıs 1927'de, ikramiyeler Veraset ve İntikal Kanunu'nun 20. maddesi hükmünden istisna edildi. Böylelikle, verdiği ödülden hiçbir kesinti yapmayan tek örgütlenme Tayyare Piyango'su oldu. Bu özellik, günümüz Milli Piyangosu'nda da devam etti, piyango adını taşısın taşımasın, öteki ödül verme düzeneklerinin hepsinde yasal vergiler kazanandan kesilmektedir. (Yıl 2013)



Günümüze gelince…
THK gibi Atatürk ve Cumhuriyet ile ortaya çıkan sembollerden biri için bu gün en can yakıcı bir olayda bile alaya alınır ifadeler kullanılıyor. Üstelik bu cümleler, ülke yönetiminde görevlendirilen, Cumhuriyet kazanımları ile o mevkilere gelebilenler tarafından sarf edilebiliyor. THK uçakları “antika” diye niteleniyor, Milli Piyango özelleştirme ile sürekli el değiştiriyor ve de kamu malı olmaktan çıkıp rant kapısı oluyor. Sivil Havacılık gibi bir kavramın içi boşaltılıyor. En hazin olanı da iyi niyetle ve de bir felaket anında bile, kurum yardım etmeyi beklerken rencide edilmek için ne gerekiyorsa yapılıyor.

İşte Atatürk mantığı, işte geldiğimiz nokta… Bir kere daha nokta!

Yorum Yapın

Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!


İlginizi Çekebilecek Diğer Haberler

Yazarın Diğer Yazıları

Onun arabası var…

Geçinemiyoruz…

Siyasetin muhtar aşkı!  

NOT DEFTERİ: 63'ün sırrı!..

Söyleyecek sözün bulunamadığı günler…

Bursa’da muhalefetin işi çok zor!

Vatandaş zarar eder mi?

Siyasette bir Uludağ masalı

Titreten bir sonbahar sabahı

NOT DEFTERİ: 17 Ekim ve Gazi ile ilk buluşma

Bursa salgına karşı neden duyarsız?

Bir gece ansızın atayabilirim!

Varlığı dert yokluğu yara!

Yeni ve son Çare 28 Şubat!

Hamdolsun Türkiye’de yaşıyoruz

NOT Defteri: Gemlik Sunğipek Fabrikası

Fıkra gibi gerçekler

Cennet’ten arsa alanlar!

Sanayide OSB devrimi!

Biri atıyor diğeri yürüyor…

Bursa için ilginç hareketler

NOT Defteri: Bir kuyruklu yıldız Bursa Oda Tiyatrosu

Veresiye vere vere…

Bursa’da kendini arayan adam!

Kötü örnek bir lider ve yaşamı!

Pozitif hasta çok önlem yok

Fakir ama gururluyduk

NOT DEFTERİ: Raylar üzerinde Mudanya seyahati

Muhalefetin dayanılmaz konforu

Bursalı öğrencinin salgın ile imtihanı!

Apartman mı saray mı?

Yurt!

Bu kadim şehre şöyle bir bakmak

NOT DEFTERİ: Osmanlı İmparatorluğu ve BTSO

Günaydııınnn…

Son çare inanç iklimi

Buzlar Çözülmeden!

Çukur Kahve betonu konuşuyor

12 Eylül’den arta kalanlar

Not Defteri: 41 Yıl sonra 12 Eylül ve Bursa

Bursa için 11 Eylül ve önemi

Laik ve layık

Oldu MU şimdi?

Bursa Old City ve ulaşım kaosu

Sınıfları doldurduk da…

Not Defteri: Atatürk kadının yerini ilk kez Bursa’da gösterdi

Barajlar ve bagajlar

Şahsa ait ilk kasaba yolda!

Bursa Şehir Hastanesi ve skandal bir ölüm!

İşsiz, güçsüz ve umutsuz…

Çok şükür…

Not Defteri: Bursalı Edison Adnan Ener

Sıcaksu el yakıyor!

Bakanlık önerisi ile gönüllü OSB desteği!

Büyük Zafer ve Ulu Önder’in savaş yetkisi

Vekil asılı hırpalarsa…

Her gün bir uçağımız düşüyor!

Not Defteri: Tarihten günümüze İmralı

Çavuşoğlu’ndan inciler ve politika…

Hangisi kimin işi?

Taliban ve laiklik

Bursa’nın sel karnesi iyi değil

Yine 17 Ağustos ve yine gözyaşı

NOT DEFTERİ: 6-7 Eylül olayları ve Altındağ vakası

Bursa’da bir dost meclisi!

Emek de yaşam da bedava

Ateş düştü ama kül yine yakıyor!

Soma ya da Somali…